چهارشنبه, 27 اسفند 1393 18:38

ایلام؛ عروس زاگرس

ایلام؛ عروس زاگرس

استان ایلام با مساحتی حدود 19086 کیلومتر مربع، یک منطقه کوهستانی و مرتفع است که در غرب و جنوب‌غربی ایران در میان رشته کوه‌های کبیرکوه از سلسله جبال زاگرس قرار دارد. استان ایلام از شمال به استان کرمانشاه، از جنوب به قسمتی از خوزستان و کشور عراق، از شرق به استان لرستان و از غرب به کشور عراق محدود است. کوه‌های ایلام از جمله ناهمواری‌های سلسله جبال زاگرس است که در حاشیة غربی این رشته‌کوه و به صورت چین‌های موازی در جهت شمال غربی، جنوب شرقی امتداد یافته است. نواحی شمال و شمال شرقی استان ایلام، کوهستانی و دارای ارتفاعات مهمی است. مناطق غرب و جنوب غربی آن از زمین‌های پست و کم‌ارتفاع و تپه ماهور، تشکیل شده است.



جغرافیای استان


استان ایلام از نظر شرایط اقلیمی جزو مناطق گرمسیری ایران محسوب می شود، اما به علت وجود ارتفاعات، اختلاف درجه حرارت و بارندگی در بخش های شمالی، جنوبی و غربی آن زیاد است. به طوری که می توان از نظر اقلیمی، مناطق سه گانه سردسیری، گرمسیری و معتدل را در این استان به خوبی مشاهده نمود. بارندگی های سالانه فراوان از یک سو و نقش استان ایلام به عنوان زهکش آب های سطحی سلسله کوه های زاگرس از سوی دیگر، موجب پیدایش رودخانه های زیادی شده که به منظور استفاده از آب آن ها، سدها و کانال های متعددی نیز ساخته شده است. مرکز این استان شهر ایلام است که به علت زیبایی‌های طبیعی فراوانی که دارد، عروس زاگرس نام گرفته است.

سرزمین ایلام با کوهستان های سلسله وار و دشت های پهناور، زیستگاه انواع گونه های گیاهی و جانوری است که چشم اندازهای زیبای طبیعی را در این منطقه به وجود آورده اند. این منطقه که بر دامنه کوه های خود چشم انداز سرسبزی از جنگل های بلوط را دارد، دربرگیرنده رودخانه ها و آبشارهای زیادی است که هر یک جاذبه های خاص و مناظر روح پروری را به نمایش می گذارند. ایلام که از بکرترین مناطق سرزمین ایران است، از قابلیت های برجسته و با ارزشی در زمینه گردشگری طبیعی برخوردار است.

تاریخ استان ایلام
 


پیشینه تاریخی و باستانی این خطه از ایران سبب شده جاذبه های باارزشی در این منطقه وجود داشته باشد که نام آن ها یادآور اساطیر افسانه ای ایران باستان است. جاذبه های اجتماعی و فرهنگی استان ایلام از دیگر زیبایی های منطقه هستند که بر جاذبه های گردشگری استان می افزاید. فصل بهار که زمان رویش گل های زیبا و وحشی در این خطه است و فصل تابستان با رودخانه های خروشان و آبشارهای زیبا، مناسب ترین زمان سفر به استان ایلام است.

این سرزمین، بنا به اسناد تاریخی فراوان، بخشی از کشور عیلام باستان بوده که در حدود 3000 سال پیش از میلاد به دست آشور بانی پال -پادشاه مقتدر آشور- منقرض شد. در کتیبه های بابلی، عیلام را آلامتو یا آلام خوانده‌اند. که به قولی به معنای کوهستان یا کشور طلوع خورشید است. مدتی پس از سقوط عیلام، حوزه فرمانروایی آنان به دو منطقه تحت نفوذ پارسها و مادها در غرب تقسیم شد.

این سرزمین در دوره هخامنشی جزئی ازامپراتوری هخامنشی بوده است. بعد از تسخیر ایران به وسیله اعراب مسلمان، احتمال دارد که این ناحیه جزئی از ایالت کوفه شده باشد. از اوایل قرن چهارم تا اوایل قرن ششم خاندان حسنویه کرد بر لرستان و ایلام حکومت می کردند و از سال570 تا 1006 هجری اتابکان لر بر لرستان و پشتکوه حکومت کرده اند. تا آن که با کشته شدن شاهوردی خان، واپسین حکمران اتابکان لر به دست شاه عباس اول، حکومت بر این ناحیه از سوی شاه عباس به حسین خان، نخستین والی از والیان پشتکوه داده شد. حکومت خود مختار والیان در ایلام و پشتکوه به مدت سه قرن بر این منطقه برقرار بود. اگر چه مرکز حکمفرمایی والیان تحت تأثیر حیات اجتماعی منطقه، مکان ثابتی نداشت. به طوری که قشلاق عشایر در زمستان در باغشاهی عراق و در حسینیه بین النهرین واقع بود و ییلاق در هلیلان و حسین آباد (ایلام کنونی). آخرین والی این دودمان در سال ۱۳۰۷ از حکومت برکنار شد و ایلام کنونی در ناحیه ای به نام حسین آباد در سال 1308 شمسی از نو بنا نهاده شد. در شهریور ۱۳۱۴ ه. ش. به موجب تصویب‌نامهٔ هیأت وزیران و به منظور یادآوری عظمت و شکوه تمدن عیلام باستان، نام روستای حسین‌آباد، به ایلام تغییر یافت و این روستا به عنوان شهر و مرکز استان ایلام انتخاب شد.

شهر ایلام


شهر ایلام مرکز استان ایلام در حصاری از کوهها و ارتفاعات جنگلی قرار دارد و دارای آب و هوای معتدل کوهستانی می‌باشد. ایلام در زمان باستان به اریوجان شهرت داشته است ولی در حال حاضر شهر ایلام به عنوان مرکز سیاسی- اداری استان ایلام از شهرهای توسعه یافته غرب ایران است و به لحاظ دارا بودن تفرجگاههای جنگلی و آثار باستانی، از زیباترین شهرهای استان محسوب می‌شود. از مهمترین جاذبه های تاریخی ایلام، قلعه های متعدد، آسیاب های قدیمی، پل ها، سنگ نوشته ها و زیارتگاه ها می باشند.

علاوه بر آن، وجود جاذبه های بی نظیر طبیعی مانند آبشارهای متعدد، غارها، تالاب ها، قناتها، چشمه ها و جنگل های انبوه بر جذابیت این منطقه افزوده است.

اقتصاد ایلام



اقتصاد ایلام نیز همانند بیشتر مناطق کوهستانی مبتنی بر کشاورزی و دامپروری است. کشاورزی در بیش تر نقاط استان به صورت سنتی انجام شده و مراحل مختلف آن از کاشت، داشت و برداشت با استفاده از اصول و روش های ابتدایی و سنتی صورت می گیرد. مهم ترین محصول کشاورزی استان، گندم است. در این استان امکانات بالقوه فراوانی برای توسعه و گسترش دامداری و دامپروری نیز وجود دارد و هم اکنون نیز بخش مهمی از درآمد و حتی اشتغال مردم استان ایلام در بخش کشاورزی متمرکز شده است. آب و هوای متنوع، وجود کوهستان ها، جنگل ها و مراتع نسبتاً سرسبز و انواع گل و گیاه در بهار و تابستان و وجود مناطق گرمسیری و سردسیری در کنار هم، بهترین شرایط را برای پرورش زنبور عسل فراهم آورده است.

در استان ایلام بخش صنعت سهم ناچیزی از اشتغال را نسبت به بخش خدمات و کشاورزی به خود اختصاص داده است. صنعت استان ایلام بیش تر در صنایع خانگی و کارگاهی خلاصه می شود. در گذشته منابع معدنی استان، منحصر به منابع رسوبی بوده ولی هم اکنون منابع نفت و گاز نیز در این منطقه شناسایی شده است.

استان ایلام منطقه ای عشایر نشین است و به همین دلیل از صنایع دستی پر رونقی نیز برخوردار است. فرش، گلیم گل برجسته، جاجیم، نمد و صنایع چوبی مهم ترین صنایع دستی استان به شمار می روند.


بافت جمعیتی ایلام


در استان ایلام ترکیبی از اقوام کرد و فارس و عرب و لَک در کنار یکدیگر زندگی می کنند. زبان رایج هفتاد درصد ساکنین استان ایلام، کردی است که طوایف و ایلات مختلف در تمامی شهرستانهای استان با اندک تفاوتی در ادای الفاظ و کلمات، بدان تکلم می کنند. گویش کردی ایلام یکی از گویش های زبان کردی است و به عنوان گونه‌ای از گویش کردی جنوبی در کنار گونه‌های کلهری، سنجابی و لکی قرار دارد. این گویش را «فیلی» نیز می نامند و گویشوران آن عمدتاً در استان ایلام و نیز مناطق کردنشین جنوب شرقی عراق ساکن هستند. دومین جمعیت گویشی ایلام را لَک ها تشکیل می دهند که خود طایفه ای از اقوام کرد هستند و اغلب در نواحی شرقی (شهرستانهای دره شهر و آبدانان) و جنوبی(شیروان و چرداول) به صورت پراکنده ساکنند. لرها نیز به عنوان اقلیت دوم گویش در شهرستانهای جنوبی و شرقی استان و به صورت پراکنده ساکنند. در جنوبی ترین نقاط استان و همجوار با استان خوزستان نیز اعراب کمترین جمعیت گویشوری در استان را به خود اختصاص داده اند.


شیروان و چرداول


شهرستان شیروان و چرداول یکی از شهرستانهای استان ایلام است که در شمال شرقی استان ایلام و در فاصله 737 کیلومتری تهران واقع شده است. شهرستان شیروان و چرداول آب و هوای معتدل کوهستانی دارد و از کانون های تاریخی استان ایلام است و پیشینه تاریخی آن به دوره ساسانیان مربوط می باشد. شهر قدیم شیروان، در شمال رودخانه سیمره واقع بود که آثار ویرانه های آن با مصالح سنگ و گچ متعلق به دوره ساسانیان به جامانده است. بقایای آثار تاریخی و باستانی مانند آثار شهر سراب کلان، قلعه تاریخی، آتشکده سام، تعداد 160 تپه و آثار تمدن باستان در بخش هلیلان و مبین ...نشانگر قدمت تاریخی این منطقه است.

شهر تاریخی سیروان یکی از شهرهای تاریخی استان ایلام است که در دامنه های اطراف و لایه های زیرین سرابکلان، در شهرستان شیروان چرداول قرار گرفته است. این شهر از جمله مراکز زیست محیطی باستانی است که در دره های میانکوهی زاگرس واقع شده است. شهر سیروان مربوط به دوران ساسانی بوده که تا قرون اولیه اسلامی (پنجم) از مراکز تمدن محسوب می شده است. مصالح به کار رفته در معماری این شهر سنگ و ملات، ساروج و گچ می باشد. شهر سیروان در دوران شکوه و عظمت خود مرکز ایالت ماسبذان از شهرهای مهم و آباد دوره ساسانی بوده است همچنین وجود پل ها و راه ها و محوطه ها و قلاع و سکونت گاه های باستانی در این محوطه گویای اهمیت این شهر است.

http://www.ilamtoday.com/img_bank/1392131-ilam-hayatnia.jpg



تپه های کزآباد

تپه های کزآباد نیز از دیگر آثار ارزشمند شهرستان شیروان و چرداول بشمار می رود. این تپه های بزرگ و کوچک در دهستان هلیلان در شمال شرقی شهرستان شیروان و چرداول واقع شده است. در قسمت شرقی تپه بزرگ، آثاری از کوزه شکسته های نقش دار که قدمت آن ها به بیش از سه هزار سال می رسد، همچنین آثاری از سنگ های بزرگ تراشیده و نتراشیده به دست آمده است. در شمال تپه بزرگ، گورستان بزرگی وجود دارد که در آن چندین نوع گور با آلات و کوزه های گلی کشف شده است.

قلعه سام



محوطه باستانی قلعه سام در شهرستان شیروان چرداول نیز یکی دیگر از آثار تاریخی استان ایلام است. این مجموعه از سه بخش مرتبط به هم و در عین حال با فاصله و مستقل شکل گرفته است. این مجموعه از نظر زمانی در یک دوره از تاریخ که احتمالا حد فاصل اوخر دوره پارت ها و اوایل دوره ساسانی می باشد، ایجاد شده است. معماری این قلعه جنبه نظامی و دفاعی داشته است، زیرا قلعه در صعب العبور ترین بلندی های کوه بنا شده است. طراح یا معمار، برجها، اتاق ها و ورودی ها را با توجه به موقعیت طبیعی صخره ها احداث کرده است. بطور کلی معماری قلعه به سبک معماری دوره ساسانیان ساخته شده است. سنگ، گچ، ساروج، ملات، گچ و گِل به عنوان مصالح ساختمانی برای ساخت قلعه مورد استفاده قرار گرفته است. در کنار قلعه درخت های چنار کهنسال با قدمتی حدود ۵۰۰ سال وجود دارد. چشمه های آب گوارا دارد و ریشه درختی به نام عود که از آن در اعیاد و جشن ها استفاده می شده است در آنجا یافت می شود.


مهران



شهرستان مهران با مرکزیت شهر مهران از شهرستانهای دیگر استان ایلام است که در مرز ایران و عراق قرار دارد. شهر مهران در زمینی بسیار حاصلخیز بنا شده است. در زمان حکومت رضاخان با دستور یکجانشین کردن ایلات کوچ نشین و عشایر، مردم چهار ایل ملخطاوی، صیفی، زروش شکر و زروش عبده در این زمینها سکونت گزیدند و از طرف حکومت، نام مهران بر آن اطلاق گردید. نژاد مردم مهران، کرد فیلی و زبان آنها کردی است. زندگی طایفه ای یا ایلیاتی در این شهرستان رایج است و ایل ملکشاهی از ایلهای اصلی منطقه است. شغل غالب مردم آن کشاورزی و محصول کشت اکثریت کشاورزان گندم می باشد.


سنگ نوشته گل گل


سنگ نوشته آشوری گل گل در شهرستان مهران قرار دارد. این سنگ نبشته به دوران آشور بانیپال مربوط است و حدود ۳ هزار سال قدمت تاریخی دارد و بر روی نمای دیوار شرقی صخره ای بالاتر از روستای گل گل ملکشاهی به ابعاد 90× 135 سانتی متر به شکل مستطیل به طور عمودی نقش شده است. ارتفاع نقش برجسته از سطح زمین 270 سانتی متر است. بر روی سنگ نوشته، نقش پیکره یک سرباز آشوری با کلاه خود، ماه و ستاره در بالای سر آن در حالیکه پیکانی در دست دارد، مشاهده می شود. در قسمت تحتانی این سنگ نوشته چند جمله با خطوط میخی حک گردیده است که در سال 1973 میلادی توسط آقای واندنبرگ ترجمه شده است.

متن کتیبه از فتح ایلام و لرستان (قلمرو کاسی‌ها) به وسیله آشوری‌ها حکایت می کند. بخشی از کتیبه به شرح زیر است: «خدایان بزرگ از راه لطف در محفل خود مرا بر روی تخت شاهی پدرم گذاشتند و آنها تسلط بر روی زمین را به من واگذار کردند.»


ایوان



شهرستان ایوان در شمال ایلام و در فاصله 761 کیلومتری تهران واقع شده و آب و هوای معتدل کوهستانی دارد. ایوان از شهرستان های جدید استان ایلام است که استعداد بالقوه فراوان کشاورزی و دامداری آن معروف است. زیبایی های طبیعت این منطقه بسیار چشمگیر و آثار باستانی آن نیز جالب توجه است. مردم شهر ایوان از ایل کلهر هستند و به زبان کلهری صحبت می کنند.

آتشکده سیاهکل



آتشکده سیاهگل یکی از آثار شکوهمند ساسانی است که در 25 کیلومتری شهرستان ایوان و در منطقه‌ای به همین نام در حاشیه جنوبی رودخانه پرآب «گنگیر» قرار گرفته است.

این اثر یکی از سالم ترین آتشکده های دوران قبل از اسلام در استان ایلام است که در نوع خود بی‌نظیر و از اهمیت زیادی در مطالعات باستان‌شناسی برخوردار است. این بنای تاریخی دارای ایوانی مربع شکل به اندازه ۵x۵ متر و ارتفاع حدود ۱۰ متر می‌باشد. قطر دیوارهایش یک متر، دارای آتشدان و در قسمت فوقانی، سوراخ‌هایی وجود دارد که شاید برای خروج دود حاصل از سوخت باشد. اطراف این بنا به وسیله حیاطی محصور بوده ولی اکنون به علت عوامل طبیعی و غیر طبیعی تخریب شده‌است. این بنا از سنگ و ساروج و گچ ساخته شده‌ است.

با توجه به بررسی‌های باستان‌شناسی صورت گرفته در اطراف این اثر، آثاری از بناها و معماری هم‌دوره با آتشکده مورد شناسایی قرار گرفت که احتمال وجود شهر گمشده آریوحان (آریوجان) را در این منطقه بیشتر می‌کند.

شهر گمشده آریوحان



شهر گمشده آریوحان (آریوجان) یکی از شهر‌های تاریخی استان ایلام است که بر اساس شواهد و مدارک تاریخی و گفته سیاحان و سفرنامه نویسان در ساحل رودخانه گنگیر استقرار داشته است. وجود این مجموعه آثار و دیگر شواهد باستان‌شناسی حکایت از وجود یک شهر تاریخی در این منطقه دارد.

طاق شیرین و فرهاد

طاق شیرین و فرهاد مربوط به دوران ساسانیان نیز در روستای چهل زرعی در تنگ کوشک در شهرستان ایوان واقع شده است. این بنا، دو طاق با یک در ورودی دارد که تمام بدنه‌ی این دو طاق از سنگ‌های بسیار بزرگی تشکیل شده است که با معماری خاص و بی نظیری و بدون استفاده از ملات، روی هم چیده شده‌اند.


آبدانان



شهرستان آبدانان با مرکزیت شهر آبدانان یکی دیگر از شهرستان های ایلام است. دراین منطقه منابع کانی فراوان مانند نفت و گوگرد و زاج وجود دارد و به خاطر آب فراوان و وجود جنگل ها و مراتع دارای زمین های مستعد کشاورزی و دام داری است. وجود آثار تاریخی و باستانی فراوان دراین منطقه، نشان از قدمت تاریخی منطقه دارد. «گور گبران» و«قلعه کرودیت» از جمله این آثار می باشند. شهرستان آبدانان دارای تفرجگاه های متعددی نیز می باشد.


دریاچه سیاه گاو



دریاچه دوقلوی "سیاه گاو" واقع در این شهرستان، یکی از شگفت انگیزترین و نادرترین پدیده های طبیعی ایران است که دارای قابلیت تبدیل به جاذبه ای گردشگری در سطح بین المللی است.رودخانه سیاه گاو پس از عبور از میان صخره و دره ارتفاعات کبیرکوه در 45 کیلومتری جنوب شرقی شهرستان آبدانان به دو دریاچه تبدیل می شود که دریاچه نخست با اختلاف سطح اندک در بالادست دریاچه دوم قرار گرفته است.

آب زلال، نیزار، ماهیان رنگارنگ و رقص نور در ساعات میانی روز و تشکیل طیفهای متنوع نوری ناشی از آن به این پدیده شگفت انگیز، جلوه و زیبایی منحصربه فردی بخشیده است. این دو دریاچه دایره وار، هر کدام به شعاع 30 متر مربع، حدود سه متر ژرفا دارند و با یک جوی آب طبیعی به عرض یک و طول هشت متر به هم متصل هستند.

هر چند این دریاچه در فصل بهار و اواخر زمستان از تفرجگاه های اهالی مردم استان ایلام و شهرستان آبدانان است، اما آب و هوای منطقه شرایطی فراهم آورده است که این دریاچه در هر فصلی گردشگران را به زیباییهای طبیعی خود فراخواند.

از دیگر ویژگیهای این پدیده نادر، وجود املاح مختلف و گوگرد بودن آب دریاچه و وجود چشمه های جوشان شیرین داخل دریاچه است.
در هر جای استان ایلام آثار ارزنده تاریخی همراه با جلوه های شگفت انگیز طبیعت انسان را مسحور خود می سازد.

نویسنده:سیمین ریاحی

گروه فرهنگ و معارف برون مرزی

تنظیم : مرضیه زائری

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید