چهارشنبه, 27 اسفند 1393 09:28

زنجان؛ کانون هنرمندان و صنعتگران

زنجان؛ کانون هنرمندان و صنعتگران

دیدار از جوامعی با فرهنگ متفاوت و مردمی که به شیوه ای دیگر زندگی می کنند و موقعیت زیست و زندگی جالب، متفاوت و درخور توجهی دارند ، انسان را به تفکر درباره تنوع خلقت وامی دارد . ایران اگرچه سرزمین واحدی است ، اما یکی کشورهایی است که تنوع فرهنگی ، آداب و رسوم ، تفاوتهای طبیعی و سرزمینی آن را به جهانی کوچک و دیدنی مبدل ساخته است .
فرهنگ کهن و غنی ایرانی، آثار و بقایای تمدن ها، حکومت ها و مردم گوناگون را حفظ کرده است . دیدار از زیبایی های طبیعت این سرزمین، آشنایی با فرهنگها، آداب و رسوم متفاوت آن، راهگشای نفوذ به اعماق تاریخ و تمدن بشری است.



استان زنجان با برخورداری از یک تاریخ بسیار طولانی و گنجینه های پربهایی از آثار باستانی و جاذبه های تاریخی همواره به عنوان یک منطقه سیاحتی مطرح بوده است. استان زنجان که از آن به عنوان فلات زنجان نام برده شده در شمال غربی ایران با وسعتی حدود ۲۲ هزار و ۱۶۴ کیلومتر مربع واقع شده است . این استان از شمال به استانهای گیلان و اردبیل ، از شمال شرقی و شرق به استان قزوین ، از جنوب غربی به استان کردستان و از مغرب به استان آذربایجان غربی و ازشمال غرب به استان آذربایجان شرقی محدود است. مرکز این استان، شهر زنجان است و شهرهای ابهر، ایجرود، خرم دره، خدابنده، طارم و ماه نشان از مهمترین شهرهای این استان بشمار می روند. گویش بیش از 90 درصد مردم استان ترکی بوده و درصدی نیز به زبان فارسی و سایر زبانها تکلم می کنند.

جغرافیای استان


استان زنجان درمحل اتصال سلسله جبال زاگرس و البرز قرار دارد . این استان ، منطقه ای کوهستانی است با قله های بلند که به صورت فلات مرتفع دیده می شود. استان زنجان به طور کلی از دو منطقه کوهستانی و جلگه های حاصلخیز مستقل تشکیل شده است. ناهمواری های موجود در استان به دو صورت کوههای زنجان شمالی و کوههای زنجان جنوبی تقسیم می شوند.

رشته کوه های زنجان شمالی در واقع ادامه رشته کوههای البرز هستند که عبارتند از: قله گلاس، قله باکلور ، قله دگا و قله چله خانه . این رشته کوه ها در شمال غرب زنجان،‌ به هم پیوسته و رشته کوه های البرز غربی را تشکیل می دهند. کوههای زنجان جنوبی، جزئی از رشته کوههای منفرد مرکزی هستند که دارای ارتفاعاتی نظیر قله قیدار، قله خورجهان، قله علم کندی، قله سپهسالار، قله جهان داغ و قله رستم می باشد.

از رودهای مهم استان می توان به رودخانه های قِزل اوزن، زنجان رود و ابهر رود یا رود کبیر اشاره کرد.

کوهستانی بودن منطقه باعث شده استان زنجان دارای دو نوع آب و هوای کوهستانی و آب و هوای گرم و نیمه مرطوب باشد . به طور کلی آب و هوای استان زنجان در تابستان معتدل و در زمستان بسیار سرد و برفی است. همچنین استان زنجان همه ساله شاهد وزش باد در فصول مختلف سال است .

تنوع آب و هوایی، برخورداری از منابع آب و حاصلخیزی خاک ، استان زنجان را به صورت یک منطقه مناسب کشاورزی در آورده است. مناسب است بدانید کشاورزی به صورت های آبی و دیمی در این استان انجام می گیرد. دشت مناسب کشاورزی آبی است و کشاورزی دیمی بیشتر در نواحی کوه پایه ای و دامنه کوه ها انجام می شود. استان زنجان از نظر تولید انگور در بخش محصولات زراعی مقام اول را در ایران به خود اختصاص داده است . محصولات عمده کشاورزی این استان که برخی از آنها به کشورهای دیگر نیز صادر می شوند ، شامل انجیر، برنج، انگور، زرد آلو، سیب، لوبیا، خیار، پیاز، گردو، فندق، بادام، زیتون، انار و سیر است . بخش عمده ای از این محصولات در شهرستان طارم تولید می شود .


کشاورزی و دامپروری استان زنجان


در واقع استان زنجان یکی از قطب های مهم کشاورزی و دامداری غرب ایران به شمار می آید که کشاورزی و دامداری آن به دو شیوه صنعتی و سنتی صورت می گیرد.

دامپروری در استان زنجان بیشتر به صورت رمه گردانی عشایری رواج دارد. البته این استان در زمینه دامپروری صنعتی و تولید گوشت و شیر، جایگاه در خور توجهی را در سطح ایران به خود اختصاص داده و یکی از مراکز مهم پرورش مرغ و مرغداری ایران محسوب می شود.

صنعت استان زنجان


در بخش صنعت و معدن نیز این منطقه دارای موقعیتی خاص است. استان زنجان به دلیل همجواری و نزدیکی به تهران و گیلان روز به روز با توسعه و گسترش واحدهای صنعتی مواجه می شود .با توجه به برخورداری از شبکه‌های زیربنایی قوی همچون؛ زمین، منابع آب، خاک، شبکه‌های مواصلاتی، موقعیت راهبردی در منطقه شمال غرب، عبور خطوط انرژی، سرمایه گذاری کلان ملی و غیره، از پتانسیل قابل ملاحظه‌ای در جذب سرمایه گذاری بخش صنعت برخوردار است. از اینرو طی سالهای اخیر صنایع مهمی در این استان شکل گرفته است .


استان زنجان از لحاظ تنوع معادن نیز بسیار غنی است و از ذخایر معدنی آن می توان : سرب و روی، براسیت، سیلیس، خاکهای صنعتی آنتی موان، تالک، پرلیک، سولفات منیزیم، آلونیت، منگنز، مس، آهن و سنگهای تزیینی چون؛ گرانیت، مرمریت، تراورتن، چینی و مرمر وسنگ های آهکی و گچ و سنگ لاشه‌ را نام برد.
در حال حاضر نیز ، این استان یکی از بزرگ‌ترین معادن فلز " روی " خاور میانه را در خود جای داده‌است.


دراستان زنجان رشته های مختلف صنایع دستی نیز رواج دارد که از آن جمله: گلیم بافی، گیوه دوزی ابریشمی و نخی، چاروق دوزی، رنگرزی، سفالگری، ملیله کاری شامل سینی، سرویس بشقاب کاسه و وسایل مصرفی، ساخت انواع چاقو ، کارد و قندشکن، جاجیم بافی نواری و حکاکی روی مس را می توان نام برد. ضمن آنکه باید گفت قالی بافی از جمله هنرهایی است که در اکثر شهرها و روستاهای استان زنجان رونق و رواج دارد.


شهر زنجان

شهر زنجان مرکز استان زنجان ، شهری با چشم اندازهای طبیعی و زیبا و هوای دلکش در تابستان، شهر هنرمندان و صنعتگران است . این شهر از نظر تاریخی دردوران حکومت ساسانیان ، بدست اردشیر بابکان احداث گردیده است و دوباره در زمان فتنه مغول و حمله تیمورلنگ ویران شده است. در دوران قاجار ( قرن نوزده میلادی ) این شهر مورد توجه قرار گرفت و آباد شد. از نظر آثار تاریخی ، آثار متعددی در شهر زنجان وجود دارد.


بازار زنجان


بازار زنجان درزمینی به مساحت 15 هکتار در قلب بافت قدیمی شهر و درراستای راههای ورودی قرار گرفته است و از نظر تاریخی به دو قسمت بازار بالا و پایین تقسیم می شود . از نظر معماری بازار دارای سقفی با نورگیرهای متعدد می باشد و جهت برطرف ساختن نیاز ساکنین از نظر اجتماعی و مذهبی مانند سایر بازارهای ایران ، مساجدی را درخود جای داده است . با توجه به سبک معماری و متون تاریخی و شواهد دیگر نتیجه گرفته می شود که ابتدا در حدود سال 1205 هجری قمری ( 1790 میلادی ) دردوران حکومت آغا محمد خان قاجار احداث بازار زنجان آغاز شده است و سپس در سال 1213هجری قمری (1798میلادی ) تکمیل گردیده و تا سال 1324 هجری قمری (1906میلادی ) مجموعه کاملتر شده است و شامل بازارهای مختلف می باشد .


بازار زنجان از نظر اقتصادی ، واحد پیچیده ای است که در آن انواع تجارت خانه های عمده فروشی و خرده فروشی موجودیت دارند و با داشتن شبکه های ارتباطی از قبیل ورودی ها وکوچه های متعدد با کل شهر در ارتباط بوده است و از نظر تولید وعرضه کالا وخدمات جنبی وابسته ، بسیار غنی و مهمترین مرکز اقتصادی و تجاری شهر محسوب می شود .

این مجموعه از قدیم الایام محل مناسبی را برای برخوردهای اجتماعی ، درجوار مراکز تجاری عرضه نموده و از نظر حفظ آداب و سنن ملی و مذهبی نقش تعیین کننده ای داشته است . علاوه برآن وجود آب و هوای متغیر در فصول مختلف سال دراین منطقه نیز از عوامل موثر در وجود و حفظ این مجموعه می باشد . چون در مجموعه بازار تغییرات جوی کمتر تاثیر گذار است و می توان ساعتها به خرید ضروریات زندگی پرداخت .


مسجد سید


یکی از بناهای ارزشمند تاریخی که در قلب بافت تاریخی شهر زنجان ، مرکز استان زنجان ، قرار گرفته ، مسجد و مدرسه جامع معروف به " مسجد سید " است . این مسجد در زمان حکمرانی یکی از فرزندان فتحعلی شاه قاجار در قرن سیزدهم هجری قمری (1242 هجری قمری برابربا 1826میلادی ) احداث گردیده است . مسجد سید در دوره زندگانی بانی آن به نام‌های مسجد دارا، مسجد سید، مسجد سلطانی و مسجد جمعه نیز خوانده می‌شده‌ است. این مجموعه تاریخی که در شمار بزرگ‌ترین و زیباترین مساجد و مدارس دینی زنجان است، یکی از بناهای ارزشمند ساخته شده بر اساس طرح مساجد چهار ایوانی می‌باشد. صحن این مسجد مانند سایر مساجد چهار ایوانی، به شکل مربع مستطیل است و ۴۸ متر طول و ۳۶ متر عرض دارد.

آنچه در صحن مسجد بیشتر از همه خودنمایی می کند، ایوانهای چهارگانه است که در چهار ضلع آن به قرینه جای گرفته اند و حجره های ( اطاقهای ) طلاب علوم دینی گرداگرد صحن را فرا گرفته است . سطوح داخلی ایوانها با کاشی کاریهای بسیار زیبا تزیین گردیده و آیات قرآنی با خط کوفی و ثلث با رنگ آمیزی بسیار زیبا ، بر سطح کاشی کاریها جلوه می بخشد . گنبد این مسجد از نوع دو جداره بوده و با کاشی‌های فیروزه‌ای پوشانده شده است . سوره مبارکه دهر با خط ثلث بر روی این گنبد نقش بسته و بر زیبایی آن افزوده‌است. در نوک بنای گنبد، علامتی از برنز به شکل گوی وجود دارد. این مسجد مهد عارفان بزرگی بوده است و شخصیت های تاثیر گذاری در آن تربیت شده اند .

گنبد سلطانیه


در 52 کیلومتری شرق شهرستان زنجان دشت وسیعی قرار دارد که به نام "چمن سلطانیه " خوانده میشود . این دشت ، مد نظر طوایف گوناگون ، از جمله مهاجرین گله داری که دراواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم هجری ازچین شمالی و ماوراء النهر به درون ایران سرازیر شدند ، بوده است . به استناد مدارک تاریخی سلطانیه نخست توسط " اَرغون خان مغول " ساخته شد و درزمان سلطان محمد خدا بنده ( الجایتو ) به اوج شکوه خود رسید . در بخش جنوب غربی سلطانیه ، یکی از بناهای عظیم اسلامی همچون نگینی خود نمایی میکند و به نام " گنبد سلطانیه " معروف است .

گنبد سلطانیه مقبرهٔ اُلجایتو است که در ۱۳۰۲ تا ۱۳۱۲ میلادی در شهر سلطانیه (پایتخت ایلخانیان) ساخته شد و از آثار مهم معماری ایرانی و اسلامی به شمار می‌رود. گنبد سلطانیه یادآور شکوه و رونقی است که در حدود هفتصد سال پیش در این شهر جریان داشته است. تزیینات و نحوهٔ ساخت این مقبره در واقع نقطهٔ عطفی در معماری آن دوران بوده ، زیرا سبکی جدید را در معماری به‌وجود آورده که از معماری سلجوقی منفک شده‌ است.


گنبد عظیم‌ سلطانیه‌ با حدود 66 متر ارتفاع و 27 متر قطر بر فراز بنای‌ هشت‌ گوشه‌ای‌ تعبیه‌ شده‌ و معماری آن توسط سید علی شاه انجام شده است. گنبد سلطانیه شامل سه بخش اصلی ورودی، تربت‌خانه و سردابه‌ است. بنا دارای‌ هشت‌ پلکان‌ مارپیچی‌ و یا حلزونی‌ است‌ که‌ در بین‌ جرزها جای‌ گرفته‌ و به‌ طبقات‌ بالا و ایوان‌ها راه‌ دارند. بر فراز چهار ایوان‌ اصلی‌ و بزرگ‌، چهار پنجرة‌ بزرگ‌ قرار دارد که‌ روشنایی‌ داخل‌ بنا را تأمین‌ می‌کنند و همچنین‌ از این‌ پنجره‌ها جهت‌ تشخیص‌ زمان‌ نیز استفاده‌ می‌شده‌ است‌ . این گنبد تماماً با کاشیهای کوچک آبی رنگ پوشیده شده است .

یکی‌ از خصوصیات‌ اصلی‌ و منحصر به‌ فرد این‌ گنبد دو جداره‌ بودن‌ آن‌ است‌ و لذا سن‌ پائولزی‌ محقق ایتالیایی دربارة‌ آن‌ می‌گوید: " به‌ نظر من‌ نمی‌توان‌ در دنیا بنایی‌ به‌ این‌ خصوصیات‌ قبل‌ از بنای‌ سلطانیه‌ پیدا کرد. از این‌ رو اهمیت‌ بنا در دنیا شایان‌ توجه است‌ ".




حجم فوق العاده بنا به محوطه داخلی عظمت فراوانی بخشیده است . فضای وسیع و باشکوه داخلی بقعه با دقت بسیار طراحی شده است . دیوارهای داخلی با گچ تزئین گردیده و کتیبه های بزرگ با نقاشیهای روی کاشی و نقشهای اسلیمی و آیات مقدس قرآن کریم ، به فضای داخلی ، حرکت و زندگی می بخشد . روی هم رفته معماری و تزئینات به هم آمیخته بنای عظیم هماهنگی اندازه ها ، درخشش رنگهای غنی ، همگی با یک حالت توازن دست به دست هم داده و ساختمانی منحصر به فرد به وجود آورده اند که شاهکاری از نظر معماری است .

قدرت ابتکار وخلاقیت معماران ومهندسان ایرانی در ایجاد بنایی چنین شکوهمند به حدی است که آن را در شمار نوادر جهان در آورده است و جزو آثار ملی و ابنیه تاریخی ایران به عنوان میراث جهانی به ثبت رسیده است .


گنبد سلطانیه‌ از زمان‌های‌ دور مورد توجه‌ عموم‌ سیّاحان‌ و جهانگردان‌ و علاقه‌مندان‌ به‌ آثار تاریخی‌ بوده‌ و هریک‌ به‌ نوبه‌ خود شرحی‌ ‌ دربارة‌ ‌ این‌ بنا نوشته‌اند. حافظ‌ اَبرو، از مورخان‌ دورة‌ تیموری‌ دربارة‌ آن‌ می‌گوید :

«بنای‌ بی‌ نظیری‌ است‌ که‌ مانند آن‌ در اقصی‌ نقاط‌ دنیا وجود ندارد ».

پروفسور آندره گِدار بنای مزبور را این‌گونه شرح می‌دهد: «به یقین عالی‌ترین نمونه‌ی معماری مغول و یکی از بهترین دستاوردهای معماری اسلامی ایران و از نظر فنی شاید جالب‌ترین آنان است».

پروفسور پائولزی نیز معتقد است: «مطمئن هستیم که گنبدی را که بیش از صد سال بعد از ساخت گنبد سلطانیه یعنی سال ١٤١٨ و ١٤١٩ میلادی توسط برونلسکی و گیبرتی بر روی کلیسای سانتاماریا دلفیوره زده شده، از فرم و نحوه‌ی ساختمانی گنبد سلطانیه متأثر گردیده است. چون گنبد سلطانیه تنها نمونه‌ی گنبد دوجداره‌ی متوازی است که این‌جانب در تمام آسیا می‌شناسم. بنابراین، اثر آن بر روی تنها گنبد اروپایی از این نوع گنبد ، یعنی گنبد برونلسکی انکارناپذیر است».

گنبد بزرگ سلطانیه که سالانه گردشگران و جهانگردان زیادی را پذیرا است یکی از بزرگ‏ترین گنبد های آجری جهان به شمار می‏رود.

گفته می‌شود در ساخت گنبد بزرگ شهر فلورانس از این گنبد الگوبرداری شده‌ است. بنای این گنبد که بعد از گنبدهای " سانتاماریا دلفیوره " و " ایاصوفیه " سومین گنبد بزرگ دنیاست از معماری بسیار باشکوهی برخوردار است و امروزه بعد از گذشت صدها سال همچنان چشم بازدیدکنندگان را خیره می‌کند. این‌ گنبد عظیم‌ چندین‌ بار در زمان صفویه و قاجاریه مرمت‌ شده‌ است‌ . در حال‌ حاضر هم‌ تعمیرات‌ اساسی‌ آن‌ ادامه‌ دارد. گنبد سلطانیه در دوران های مختلف از جنبه ‏های گوناگون مورد توجه بوده و ارزش‎های بسیار زیادی دارد.

در محوطه گنبد سلطانیه حفاری‏های باستان‌شناسی در دوره‏ های مختلفی صورت گرفته است که کشف اشیای تاریخی و پی بردن به دوره ‏های فرهنگی مختلف نتیجه این کاوش‏های باستانشناسی است.


در آخر می‌توان‌ گفت‌ عظمت بنایی‌ که‌ به‌ این‌ ترتیب‌ آرایش‌ یافته‌ ، تأثیر عجیبی بر‌ انسان‌ می‌گذارد . در بعضی‌ از روزها، گنبد درخشان‌ سلطانیه‌، بر روی‌ پایه‌ خاکی‌ رنگ‌ و مناره‌های‌ درخشان‌ ،چنان‌ می‌نماید که‌ در آسمان‌ بال‌ گشوده‌ است‌. این‌ اثر زیبا و دل‌انگیز مولود هنری‌ است‌ که‌ با ظرافت‌ خاص‌ ،رنگِ لاجوردیِ حاشیة‌ گنبد را با رنگ‌ طبیعیِ آجر ، انس‌ داده‌ و بیننده‌ را به‌ تمجیدِ ذوق‌ زینت‌گرِ معمار و هنرِ سازندة‌ آن‌ وا می‌دارد .

با ملاحظه‌ دقیق‌ این‌ بنای‌ عظیم‌ به‌ نظر می‌رسد که‌ علاوه‌ بر محل‌ آرامگاه‌ اصلی‌ که‌ شامل‌ ساختمان‌ مرکزی‌ گنبد است‌ و به‌ نام‌ تربت‌ خانه‌ شهرت‌ دارد، بناهای‌ دیگری‌ در جنب‌ آرامگاه‌ ساخته‌ شده‌ بوده‌ است‌ .


بنای تاریخی رختشوی خانه


در استان زنجان ، علاوه برآثار تاریخی نظیر مساجد ، ساختمان ها ، حمام ها و آب انبارهای قدیمی بسیاری مکان های دیدنی دیگر نیز وجود دارد. در این میان بنای تاریخی "رختشوی خانه" که در بافت قدیمی شهر زنجان، واقع گردیده از اهمیت خاصی برخوردار است . بنای رختشویخانه جلوه‌ای از تاریخ کهن مردم زنجان است و نمادی از فرهنگ ، هنر و آداب و رسوم مردم منطقه محسوب می‌شود و بازدید از این مجموعه دیدنی می‌تواند خاطرات خوبی را برای گردشگران به‌جای گذارد.

بنای رختشوی خانه از لحاظ معماری بسیار ارزشمند و از لحاظ کاربردی در نوع خود بی‌نظیر است . به جرات می‌توان ادعا کرد که در هیچ نقطه از جهان، بنایی با این کاربری خاص وجود نداشته و از این منظر رختشویخانه زنجان را می‌توان بنایی استثنایی قلمداد کرد.

این بنا یکی از بناهای جالب توجه و عام المنفعه زنجان به‌شمار می‌رود که با هدف ایجاد محیطی امن و با دسترسی آسان، جهت شستشوی لباس در سال 1345 هجری قمری (حدود 90 سال پیش ) به همت شهردار وقت زنجان مرحوم علی‌اکبر توفیقی و توسط دو تن از معماران معروف آن زمان ساخته شده است.


رختشوی خانه شامل قسمت‌هایی همچون حیاط ، مخزن آب و فضای شستشو می‌باشد. حیاط بنا به طول 23 و عرض 12 متر ، درختکاری شده است. یکی از مواردی که بنای رختشویخانه را در نوع خود منحصر به فرد کرده ، نوع معماری آن و توجه سازندگان به استفاده از طراحی اسلامی و ایرانی است. مخزن آب در منتهی الیه سمت شمالی مجموعه و مشرف به سالن شستشو قرار دارد. این بخش فضایی به طول17، عرض 11.5 و ارتفاع 8 متر است. سطوح داخلی بنا تا ارتفاع 4 متری، دارای اندود ساروجی است و به ‌نظر می‌رسد، بنا می‌توانسته تا این ارتفاع با آب پر شود که در آن صورت مخزن گنجایش حدود 740 متر مکعب آب را داشته است. قسمتی از این مخزن به فضایی شبیه تراس که مشرف به محل شستشو است، اختصاص یافته است. از این تراس براحتی می توان ناظر کار مراجعان بود .


فضای مربوط به شستشو در بنای رختشویخانه از 4 بخش تشکیل شده است. بخش اول خزینه‌ای است که در گذشته با آب قنات میربهاءالدین پر می‌شده است. بخش‌های بعدی شامل 3 حوض است که در امتداد یکدیگر واقع شده و آب از هر کدام به دیگری سرازیر می‌شده است. این حوض‌ها کاربری‌های متفاوتی داشته‌اند. سقف بنای رختشویخانه دارای گنبدها و روزنه‌های نورگیر بسیار زیبایی است. این بنا در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده و هم اکنون به‌عنوان موزه مردم شناسی مورد استفاده قرار می‌گیرد.


صنایع دستی زنجان


استان زنجان یکی از مراکز صنایع دستی ایران محسوب می شود و صنعت دستی آن در طول قرنهای متوالی به عنوان یکی از نمایندگان هنر اصیل ایرانی به جهان معرفی شده است .

هنر ، ذوق ، پشتکار و قناعت صنعتگران زنجانی موجب شده است تا فرآورده های صنایع دستی این استان از نظر کیفیت و کمیت در بین سایر استانهای ایران از جایگاه خاصی برخوردار باشد . فعالیتهای بخش صنایع دستی بصورت خانگی ؛ کارگاهی و تولید انبوه ، بیانگر گستردگی و تنوع صنایع دستی این استان می باشد.

فرشبافی ، ملیله سازی ، چاروق وگیوه دوزی ، چاقوسازی ، سفالسازی ، گلیم و جاجیم بافی ، کنده کاری روی ظروف مسی و دست بافته های پشمی از جمله صنایعی هستند که دراین منطقه رایج می باشند . اما درمیان آنها " ملیله سازی " ، " فرش بافی " و" چاروق دوزی " از اهمیت خاصی برخوردار است که دراین جا به معرفی هریک از این هنرها می پردازیم .


ملیله سازی


ملیله سازی از جمله هنرهای کهن ایرانی است که دیرین ترین نمونه های آن ، به استناد کتب تاریخ هنر این مرز وبوم به قرن دهم هجری قمری ، باز میگردد . این صنعت ، فنی بسیار پیچیده و ظریف است .

دراین هنر ، شمش طلا یا نقره را نخست ذوب می کنند و سپس آن را در مراحل مختلف به صورت مفتول و سرانجام سیم هایی به قطر حدود یک میلیمتر درمی آورند . آنگاه سیمها را با وسیله ای بنام سیم کِش نازکتر و ظریفتر و آماده ملیله سازی می کنند . سپس سیمهای تولید شده را با استفاده از قالب به صورت مار پیچ ها یا نقشهای دلخواه درمی آورند و بدین ترتیب مجموعه هایی به صورت تارهایی ظریف آماده میشود که انواع وسایل از جمله سرویسهای چای خوری ، قندان ، شربت خوری ، جعبه های مخصوص لوازم زینتی و سایر وسایل از آن ساخته می شود . مصنوعات ملیله سازی بسیار زیباست و زینت بخش مجموعه های هنری خصوصی و برخی از موزه های معروف دنیاست .


فرش زنجان


یکی دیگر از صنایع دستی استان زنجان ، که رواج کامل داشته و از نظر درآمد پس از دامداری مقام دوم را دارد، صنایع مربوط به فرشبافی است. این صنعت که عموما به زنان اختصاص دارد در تمام منطقه از شهرت خاصی برخوردار است . مرغوبترین نوع فرشهای منطقه مربوط به محلی به نام «بیتگنه» است. این فرشها با ظرافت و دقت تمام بافته می شود و جنبه صادراتی دارد. رنگ پشم که عموما توسط بافندگان رنگرزی می شود از ثبوت قابل توجهی برخوردار است . این بافته ها بسیار ریز و ظریف است و تار آنها از نخهای شش تار تشکیل می شود که نازک و مقاوم اند. نقشه بافته های این منطقه عموما طرحی است بنام لَچَک و تُرنج که از خطوط اسلیمی اقتباس گردیده و بدون نقشه بر روی قالیها پیاده می شوند. زمینه این فرشها عموماً قرمز رنگ است. بافته های درجه یک مهمترین صادرات شهرستان زنجان را تشکیل می دهد و در کشورآلمان از شهرت خاصی برخوردار است .


چاروق دوزی زنجان


"چاروق دوزی " نیز از هنرهای دستی اصیل و دیرینه ای است که دستهای ظریف هنرمندان زنجانی در تولید آن مهارت ویژه ای دارند. این پاپوش ( کفش ) سنتی ایرانی مشخصاً زنانه است و استفاده از آن جنبه تشریفاتی و تفننی دارد. چاروقها ازدو قسمت کف و رویه تشکیل شده است . کف آن از چرم ظریف و رویه آن از نخهای نازکِ رنگی و گاهی از ابریشم در طرحها و رنگهای مختلف ساخته و بافته میشود . مناسب است بدانید چاروق یکی از سوغاتی های ذیقیمت زنجان بشمار می رود .


پدیده های طبیعی استان

غار کتله‌خور


غار کتله‌خور غاری است خشکی - آبی که در استان زنجان، شهرستان خدابنده و درفاصله ۵ کیلومتری شهر کوچک گرماب واقع است. شکل‌گیری این غار به دوران ژوراسیک (یعنی بیش از ۱۲۰ میلیون سال قبل) مربوط است .

ورودی غار یک دهلیز ۴۰۰۰ متری با سقفی کوتاه و چند دهلیز فرعی است. پس از دهلیزهای فرعی یک دالان وسیع ۹۵۰ متری که با دو شاخه ۵۰ متری ادامه پیدا می‌کند و پس از عبور از یک سربالایی به تالار وسیعی پوشیده از استالاکتیت‌ و استالاگمیت‌ و ستون می‌رسد. در داخل تالار کوچک بلورین، که به تالار ستون ها چسبیده چاهی به عمق ۸ متر قرار دارد که احتمالاً محل خروج آب های فرورو سازنده غار است.غار کتله‌خور ازلحاظ کیفیت بلورها و قندیل ها، زیبایی و تعدد طبقات ، اولین غار آهکی جهان شناخته شده ‌است .


غار کتله‌خور غاری است آهکی که در برخی نقاط آن گِل‌ رُس و خاک های حاوی اکسیدآهن قابل مشاهده‌ است. آهک های غار کتله‌خور از خلوص بالایی برخوردارند که این خود عاملی است جهت زیباتر شدن غار، چراکه خالص بودن آهک ها موجب شفافیت آنها و درنتیجه عبور نور از قندیل‌ها می‌شود.

این غار دارای بخش‌های مختلفی است و تمامی این بخش‌ها حاصل تجمع‌های مختلف مواد آهکی است که هر کدام براساس شباهتی که به یکی از اشیاء داشته ‌اند به این اسامی خوانده می‌شوند. از جمله می‌توان میدان بیستون، میدان چهل ‌ستون ، میدان پنج ‌شیر، تالار عروس، تونل قندیلی را نام برد. از ویژگی های منحصر به فرد این غار می‌توان وجود ستون های آهکی عظیم را نام برد که حاصل به هم پیوستن استالاکتیت‌ها و استالاگمیت‌های آهکی هستند که باعث شده‌اند که این غار خود نگهدارنده خود باشد یعنی اینکه این ستون های عظیم نقش نگهدارنده‌هایی را بازی می‌کنند که مانع از فروریختن سقف غار می‌شود.


غار کتله خور در مراحل اولیه تشکیل خود غاری آبی بوده ‌است که دراثر انحلال آبی ، گاهی اوقات توده‌های عظیمی از سنگ ها از توده اصلی جدا شده ‌اند. به این ترتیب طبقات متعددی در این غار تشکیل شده که آب به طبقات زیرین نفوذ کرده است و عملاً غار تبدیل به غاری خشکی گردد. وجود چشمه‌های آب بسیار زلال در اطراف این غار و حفره‌های متعدد طبیعی هم از ویژگی های منحصر به فرد این غار است.


نویسنده: سیمین ریاحی
گروه فرهنگ و معارف برون مرزی
تنظیم: مرضیه زائری

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید